De gevolgen van de Beeldenstorm

Wat de beeldenstorm níet overleefde, is het altaarstuk van het hoogaltaar — vermoedelijk een van de hoogtepunten van zestiende-eeuwse schilderkunst in Amsterdam. Het betrof een drieluik, vervaardigd door Jan van Scorel, dat de Cavalerieberg, de Kruisdraging en de Verrijzenis uitbeeldde. In 1537 werd dit altaarstuk uitgebreid tot een zevenluik door Maarten van Heemskerck, over de aanvullende voorstellingen helaas niets bekend.

In de katholieke tijd stonden in de Oude Kerk talloze heiligenbeelden en altaren die aan specifieke heiligen waren gewijd. Net zoals het Hoogaltaar, overleefden deze de Beeldenstorm en de daaropvolgende Alteratie niet. Voor de protestanten golden rijk versierde altaren en beelden van heiligen namelijk als afgoderij; zij streefden naar een sober kerkinterieur dat de aandacht niet zou afleiden van de eredienst. De kerk werd echter niet volledig ontdaan van decoratie. De focus verschoof van religieuze naar politieke verbeelding — zo werd in deze periode bijvoorbeeld het Vrede van Münster-raam in de kerk geplaatst.

Na de Alteratie veranderde ook de functie van de Oude Kerk. Haar sociaal-maatschappelijke rol groeide. In de inmiddels lege zijkapellen vonden geen missen meer plaats, maar werden ontmoetingsplekken ingericht. Tussen de diensten door klonken er zelfs wandelconcerten. Tegelijkertijd werd de religieuze functie geconcentreerd in het hoogkoor, waar voortaan alle liturgische handelingen plaatsvonden.

Bijzonder smeedwerk in het Hoogkoor

Tussen het hoogkoor en het Middenschip bevindt zich een koorhek van eikenhout en smeedwerk. Dit imposante hekwerk, dat dateert van na de Alteratie, is een belangrijk voorbeeld van de kwabstijl — een ornamentstijl die rond 1600 populair werd in Nederland. Aan de oostzijde van het hoogkoor wordt de ruimte afgesloten door een koorafsluiting, die verbonden is met de noordelijke en zuidelijke koorbanken. De motieven op de misericordes van deze banken komen op meerdere plaatsen in de kerk terug.